Tay vợt 19 tuổi Sora Matsushima trong trận chung kết đơn nam WTT Grand Smash Trung Quốc đã lội ngược dòng thắng tay vợt Đài Bắc Trung Hoa Lin Yun-ju 4-3, giành chức vô địch đơn nam Grand Smash thứ hai trong sự nghiệp. Khoảnh khắc đăng quang, cả khán đài vỗ tay vang dội, con số tiền thưởng vô địch 135.000 USD cũng lập tức hiện lên trên màn hình lớn, quy đổi theo tỷ giá lúc đó khoảng 21,4 triệu yên. Tuy nhiên với tay vợt trẻ người Nhật này, giữa con số trên màn hình và số tiền cuối cùng anh có thể bỏ túi là mấy "rào chắn" cứng.
Tổng quỹ thưởng của WTT Grand Smash Trung Quốc năm nay đạt 2,05 triệu USD, lập mức cao kỷ lục trong lịch sử các giải WTT Grand Smash, phần tiền thưởng vô địch đơn được nâng lên 15% tổng tiền thưởng của giải, nhà vô địch được hưởng trọn 135.000 USD. Khoản tiền này trong làng bóng bàn đã được coi là khá đáng kể, nhưng tiền thưởng trong thể thao chuyên nghiệp chưa bao giờ đơn giản kiểu "ôm cúp là nhận đủ tiền".
Khoản khấu trừ đầu tiên đến từ thuế tại nơi tổ chức. Sora Matsushima là tay vợt quốc tịch Nhật Bản sang Trung Quốc thi đấu, tiền thưởng giải đấu nhận được được xử lý như thù lao lao động của người không cư trú, ban tổ chức thường khấu trừ thuế tại nguồn. Ước tính sơ bộ theo tỷ lệ 20%, 135.000 USD trước tiên bị trừ đi khoảng 27.000 USD, còn lại khoảng 108.000 USD. Bước này không phải là quy định cứng cố định trong luật thuế Trung Quốc đối với vận động viên không cư trú, tỷ lệ cụ thể phụ thuộc vào chủ thể chi trả, hình thức hợp đồng và tư cách cư trú thuế của tay vợt, nhưng 20% là mức tham chiếu được trích dẫn rộng rãi.
Cửa ải thứ hai đến từ Hiệp hội Bóng bàn Nhật Bản. Theo nhiều hãng truyền thông đưa tin, Hiệp hội Bóng bàn Nhật Bản có cơ chế trích phần trăm tiền thưởng giải quốc tế của các tay vợt có tên trong đội tuyển quốc gia, tỷ lệ khoảng 20%, trên danh nghĩa gọi là "phí tăng cường" hoặc "phí quản lý". Ngân sách cả năm 2025 của Hiệp hội Bóng bàn Nhật Bản khoảng 1,3 tỷ yên, quy đổi chưa đến 26 triệu nhân dân tệ, trong đó kinh phí dành cho tập luyện đội tuyển quốc gia và đào tạo trẻ khá hạn chế; tiền thưởng giải đấu của các tay vợt hàng đầu ở mức độ lớn đảm nhận chức năng hỗ trợ ngược lại cho hoạt động của hiệp hội và đào tạo cơ sở. Nếu khoản trích này thực sự được thi hành, 108.000 USD sẽ bị trừ tiếp khoảng 21.600 USD, còn lại khoảng 86.400 USD.
Tuy nhiên cần chỉ ra rằng, về việc Hiệp hội Bóng bàn Nhật Bản có trích thống nhất 20% với tất cả tay vợt hay không, hiện thiếu văn bản chính thức xác nhận trực tiếp. Có phân tích cho rằng chi phí đi lại ở các giải đấu thương mại WTT trong nhiều trường hợp do tay vợt tự lo, mức độ linh hoạt trong thực thi việc trích phần trăm của hiệp hội có thể lớn hơn bên ngoài tưởng tượng.
Khoản khấu trừ thứ ba là thuế thu nhập và thuế cư trú trong nước Nhật Bản. Nhật Bản áp dụng thuế suất lũy tiến từng phần, phần thu nhập năm vượt 40 triệu yên chịu thuế suất thuế thu nhập cao nhất 45%, cộng thêm 10% thuế cư trú, tổng gánh nặng thuế cao nhất có thể lên tới 55%. Riêng tiền thưởng chặng đấu này của Sora Matsushima quy đổi khoảng 21,4 triệu yên, chưa chạm mức cao nhất 45%, nhưng nếu tính gộp tiền thưởng giải đấu cả năm, lương từ T.League và thu nhập quảng cáo thương mại, thuế suất biên thực tế anh phải đối mặt sẽ không thấp. Sau lớp khấu trừ này, số tiền còn lại sẽ tiếp tục co lại.
Còn một khoản chi phí dễ bị bỏ qua: chi phí tham dự giải. Tạp chí Nhật Bản "Takkyu Okoku" (Vương quốc Bóng bàn) từng đưa ra số liệu cơ sở: một tay vợt mang theo ê-kíp đầy đủ đi đánh giải WTT ở châu Âu, chi phí cơ bản khoảng 1,2 triệu yên; ngay cả khi đi một mình gọn nhẹ cũng cần 500.000 đến 600.000 yên. Vé máy bay, chỗ ở của ê-kíp huấn luyện, chi phí chuyên viên phục hồi chức năng, những khoản này đều không được Hiệp hội Bóng bàn Nhật Bản chi trả toàn bộ.
Cộng dồn các yếu tố trên, 135.000 USD tiền thưởng trên giấy sau bốn lớp tiêu hao gồm thuế khấu trừ tại nguồn, phần trích của hiệp hội, thuế cá nhân tại Nhật và chi phí dự giải, số tiền Sora Matsushima thực nhận vào khoảng 45.000 đến 60.000 USD, quy đổi khoảng 300.000 đến 400.000 nhân dân tệ. Các cách ước tính khác nhau cho ra kết quả khác nhau, nhưng nhìn chung rơi vào khoảng này là hợp lý. Thuyết "vừa đúng còn 50.000 USD" lan truyền trên mạng, làm tham khảo sơ bộ thì có thể hiểu, nhưng coi đó là con số chính xác thì không chặt chẽ.
Hoàn cảnh gia đình của Sora Matsushima khiến khoản tiền này càng thêm nặng ký. Anh xuất thân từ một gia đình sáu người ở Kyoto, cha mẹ đều là cựu tay vợt bóng bàn chuyên nghiệp, sau khi giải nghệ mở một câu lạc bộ bóng bàn nhỏ, doanh thu chỉ đủ duy trì chi tiêu hằng ngày. Dưới anh còn em trai Matsushima Kaku và hai em gái Matsushima Miku, Matsushima Aiku, cả bốn đứa trẻ đều thuận tay trái và đều theo con đường bóng bàn. Là con trưởng trong nhà, tiền thưởng Sora Matsushima kiếm được trên sân đấu chuyên nghiệp ở mức độ lớn cần dùng để đền đáp gia đình, hỗ trợ việc tập luyện và thi đấu của các em. Điều này có nghĩa là phần cuối cùng anh có thể giữ lại để tự chi tiêu còn ít hơn con số trên sổ sách.
Đặt cuốn sổ tiền thưởng của Sora Matsushima vào một hệ tọa độ lớn hơn, nó phản chiếu hai logic bảo đảm vận động viên hoàn toàn khác nhau. Tay vợt đội tuyển bóng bàn Trung Quốc tham dự các giải WTT thì ê-kíp huấn luyện, bảo đảm y tế, vé máy bay và chỗ ở đều do hệ thống nhà nước lo; tiền thưởng giải thương mại cá nhân sau thuế về cơ bản thuộc về bản thân vận động viên, hiệp hội không trích theo tỷ lệ.
Còn tay vợt Nhật Bản lại đi một con đường khác: tự gánh chi phí dự giải, hiệp hội trích phần trăm để hỗ trợ đào tạo trẻ, gánh nặng thuế chồng chất. Hai mô hình đều có ưu nhược điểm riêng, nhưng khi rơi vào một chàng trai trẻ 19 tuổi như Sora Matsushima, phía sau còn ba người em, quá trình 135.000 USD tiền thưởng vô địch đi từ trên giấy vào thẻ ngân hàng, bản thân nó chính là mặt chân thực nhất của thể thao chuyên nghiệp.
